1. Ca dao, tục ngữ về hôn nhân - gia đình
a) Quan hệ giữa cha, mẹ và con
- Cá chẳng ăn muối cá ươn
Con cưỡng cha mẹ trăm đường con hư.
- Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
- Cây xanh thì lá cũng xanh
Cha mẹ hiền lành để đức cho con.
- Có cha có mẹ thì hơn,
Không cha không mẹ như đàn không dây.
- Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ kính cha,
Cho trong chữ hiếu mới là đạo con.
- Công cha nghĩa mẹ cao dày
Cưu mang trứng nước những ngày còn thơ
Nuôi con khó nhọc đến giờ
Trưởng thành con phải biết thờ hai thân
Thức khuya dậy sớm chuyên cần
Quạt nồng ấp lạnh giữ phần đạo con.
- Con dại, cái mang.
- Cá chuối đắm đuối về con
- Có chi bằng cơm với cá,
Có chi bằng má với con.
- Lá rụng về cội.
- Con hơn cha, nhà có phúc.
- Con có mẹ như măng ấp bẹ
- Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà.
- Con gái là con người ta
Con dâu mới thật mẹ cha mua về.
- Con chẳng chê mẹ khó, chó không chê chủ nghèo.
- Cha sinh không tày mẹ dưỡng.
- Mẹ dạy thì con khéo, bố dạy thì con khôn.
- Dâu dâu rể rể, cũng kể là con
- Dâu hiền hơn con gái, rể hiền hơn con trai.
- Gái mà chi, trai mà chi
Sinh ra có nghĩa, có nghì thì hơn.
- Hùm giữ chẳng ăn thịt con.
- Một mẹ nuôi được mười con
Mười con không nuôi được một mẹ.
- Tu đâu cho bằng tu nhà,
Thờ cha kính mẹ ấy là chân tu.
- Trẻ cậy cha, già cậy con
- Uốn cây từ thuở còn non,
Dậy con từ thuở con còn ngây thơ.
- Ép dầu ép mỡ
Ai nỡ ép duyên.
b) Quan hệ giữa vợ và chồng
- Râu tôm nấu với ruột bầu
Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon.
- Của chồng, công vợ
- Chồng giận thì vợ bớt lời
Cơm sôi nhỏ lửa chẳng đời nào khê.
- Chồng em áo rách em thương
Chồng người áo gấm, xông hương mặc người.
- Chồng còng lấy vợ cũng còng
Nằm phản thì trật, nằm nong thì vừa.
- Chồng như đó, vợ như hom
- Cờ bạc là bác thằng bần
Cửa nhà tan nát, vợ con chia lìa.
- Ớt nào ớt chẳng cay,
Gái nào là gái chẳng hay ghen chồng.
- Thuyền theo lái, gái theo chồng.
- Đạo vợ, nghĩa chồng
- Đốn cây ai nỡ đứt chồi
Đạo chồng nghĩa vợ, giận rồi lại thương.
- Gái có công chồng chẳng phụ
- Hai tay bưng đọi chè tàu
Vừa đôi thì lấy, ham giàu làm chi.
- Ta về ta tắm ao ta
Dù trong dù đục ao nhà vẫn hơn.
- Tay nâng chén muối đĩa gừng,
Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau.
- Thương nhau bất luận giàu nghèo
Dù cho lên ải xuống đèo cũng cam.
- Thuận vợ, thuận chồng tát bể Đông cũng cạn.
- Xấu chàng hổ ai.
c) Quan hệ giữa anh, chị, em trong gia đình
- Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân
- Anh em như thể tay chân
Anh em hòa thuận song thân vui vầy.
- Anh em ăn ở thuận hòa
Chớ điều chếch lệch người ta chê cười.
- Anh em hiền thậm là hiền
Đừng một đồng tiền mà đấm đá nhau.
- Cắt dây bầu dây bí,
Chẳng ai cắt dây chị dây em
- Chị ngã em nâng.
- Em thuận, anh hòa là nhà có phúc
- Khôn ngoan đá đáp người ngoài,
Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau
- Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ
d) Quan hệ, ứng xử giữa các thành viên trong gia đình
- Trong ấm, ngoài êm
- Kính trên, nhường dưới
- Một giọt máu đào hơn ao nước lã.
- Trên thuận, dưới hòa.
- Sẩy cha còn chú, sẩy mẹ bú dì
- Lọt sàng xuống nia.
2. Ca dao, tục ngữ về quan hệ xóm giềng, xã hội
- Ăn cây nào, rào cây ấy
- Kính lão, đắc thọ
- Bầu ơi thương lấy bí cùng
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn.
- Bán anh em xa mua láng giếng gần.
- Cái sảy nảy cái ung
- Cả giận mất khôn.
- Đói cho sạch, rách cho thơm.
- Không tham của người.
- Lạt mềm buộc chặt
Già néo đứt dây.
- Lời nói chẳng mất tiền mua,
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
- Một điều nhịn, chín điều lành.
- Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại lên hòn núi cao.
- Mình vì mọi người, mọi người vì mình
- Nói lời phải giữ lấy lời
Đừng như con bướm đậu rồi lại bay.
- Nhặt được của rơi, trả người bị mất.
- Nhiễu điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước thì thương nhau cùng.
- Ở hiền thì lại gặp lành
Những người nhân đức trời dành phúc cho.
- Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài.
- Tối lửa tắt đèn có nhau.
- Thương người như thể thương thân.
- Trai thời trung hiếu làm đầu
Gái thời tiết hạnh là câu sửa mình.
- Xóm giềng tối lửa tắt đèn có nhau.
Chúc mọi người thi tốt nhé !
Đây là một số câu ca dao , tục ngữ mà mình biết
Ca dao dân ca là cây đàn muôn điệu rung lên những tiếng tơ lòng của người dân đất Việt. Những câu ca đằm thắm, trữ tình mang chở cả điệu tâm hồn và chứa chan những tình cảm thiết tha, sâu lắng, đặc biệt là tình cảm gia đình. Bởi vậy, có ý kiến cho rằng: "Ca dao dân ca đã thể hiện tình cảm gia đình sâu sắc".
Những lời hát ấy đã đi sâu vào tiềm thức mỗi người qua tiếng ru của bà, của mẹ và nhắc nhở chúng ta về công ơn trời biển của mẹ cha:
Công cha như núi ngất trời
Nghĩ mẹ như nước ở ngoài biển Đông
Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
Bài ca dao như một lời nhắn nhủ nhẹ nhàng mà tha thiết. Phép so sánh được sử dụng liên tiếp khiến hai câu thơ vừa cụ thể, vừa gợi hình, sinh động. Công cha và nghĩa mẹ được ví với những hình ảnh thiên nhiên vĩnh hằng: núi ngất trời, nước biển Đông. Ơn cha to lớn không thể đo đếm còn tình mẹ thương con sâu nặng, đong đầy. Những lời thơ gợi nhắc về công ơn sinh thành dưỡng dục bao la vô tận của mẹ cha. Công ơn ấy được cụ thể hóa bằng "chín chữ": (em xem chú thích và viết 9 chữ vào đây). Đồng thời, tác giả dân gian khuyên răn kẻ làm con phải có bổn phận chăm sóc và phụng dưỡng cha mẹ để đền đáp công ơn ấy. Những lời ca dao thấm đượm nghĩa tình như ru hồn người vào thế giới của đạo lý, yêu thương.
Không những nhắn nhủ con người về công ơn cha mẹ, ca dao dân ca còn thể hiện tình cảm nhớ thương quê mẹ của người con gái xa:
Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều
Câu ca mở ra một âm điệu trầm buồn sâu lắng với hai từ "chiều chiều". Thời khắc ấy gợi cái tàn lụi của một ngày và cũng gợi cảm giác sum họp gia đình. Ấy là quãng thời gian của buồn, của nhớ và bâng khuâng. Những lời hát của người con gái lấy chồng xa hướng về quê mẹ như thấm đẫm nỗi buồn xa xót ấy. Hai từ "ngõ sau" gợi một không gian khuất nẻo – nơi người con gái có thể bày tỏ nỗi lòng. Cả thời gian và không gian ấy như đã nói lên tâm trạng con người đang mong nhớ thiết tha. Hai chữ "chiều chiều" mở đầu hô ứng với hai chữ "chín chiều" kết thúc bài ca dao tạo nên hiệu ứng lặp đi lặp lại một nỗi long xót xa, thấm thía của người con gái khi hướng về quê mẹ xa xôi.
Bên cạnh tình cảm cha mẹ – con cái, ca dao còn là những lời nhắn nhủ cảm động về tình cảm ông bà và cháu con:
"Ngó lên nuộc lạt mái nhà
Bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu"
Nuộc lạt – một hình ảnh quen thuộc trên những mái nhà tranh của làng quê Việ Nam đã được đưa vào câu ca dao một cách rất tự nhiên, giản dị và gần gũi. Biện pháp so sánh bao nhiêu – bấy nhiêu đã thể hiện tình cảm nhớ thương, sự gắn bó bền chặt, ruột thịt của cháu con với ông bà. Âm điệu lời thơ tha thiết thể hiện sự kính trọng biết ơn!
Và có lẽ, những người thân, người lớn trong nhà đã khuyên bào con cháu giữ chặt tình anh em:
Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ một nhà cùng thân
Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hòa thuận hai thân vui vầy
Một lần nữa lối ví von so sánh lại được sử dụng thành công trong hai câu ca dao. Tình cảm anh em gắn bó bền chặt không thể tách rời như tay với chân. Sự hòa thuận của anh em chính là niềm vui của cha mẹ gia đình. Bài ca dao là lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc về tình cảm ruột thịt, anh em.
Với âm điệu thiết tha, sâu lắng cùng lối ví von so sánh đặc trưng, những câu thơ lục bát đã thể hiện tình cảm gia đình sâu sắc và thấm thía.
Nhắc nhở nhẹ nhàng mà không khô khan, khuyên nhủ mà không giáo huấn, ca dao chính là tiếng lòng mang cả tư tưởng, triết lý đạo đức của nhân dân. Nó đã trở thành viên ngọc quý trong kho tàng văn học Việt Nam.
Ca dao dân ca là cây đàn muôn điệu rung lên những tiếng tơ lòng của người dân đất Việt. Những câu ca đằm thắm, trữ tình mang chở cả điệu tâm hồn và chứa chan những tình cảm thiết tha, sâu lắng, đặc biệt là tình cảm gia đình. Bởi vậy, có ý kiến cho rằng: "Ca dao dân ca đã thể hiện tình cảm gia đình sâu sắc".
Những lời hát ấy đã đi sâu vào tiềm thức mỗi người qua tiếng ru của bà, của mẹ và nhắc nhở chúng ta về công ơn trời biển của mẹ cha:
Công cha như núi ngất trời
Nghĩ mẹ như nước ở ngoài biển Đông
Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
Bài ca dao như một lời nhắn nhủ nhẹ nhàng mà tha thiết. Phép so sánh được sử dụng liên tiếp khiến hai câu thơ vừa cụ thể, vừa gợi hình, sinh động. Công cha và nghĩa mẹ được ví với những hình ảnh thiên nhiên vĩnh hằng: núi ngất trời, nước biển Đông. Ơn cha to lớn không thể đo đếm còn tình mẹ thương con sâu nặng, đong đầy. Những lời thơ gợi nhắc về công ơn sinh thành dưỡng dục bao la vô tận của mẹ cha. Công ơn ấy được cụ thể hóa bằng "chín chữ": (em xem chú thích và viết 9 chữ vào đây). Đồng thời, tác giả dân gian khuyên răn kẻ làm con phải có bổn phận chăm sóc và phụng dưỡng cha mẹ để đền đáp công ơn ấy. Những lời ca dao thấm đượm nghĩa tình như ru hồn người vào thế giới của đạo lý, yêu thương.
Không những nhắn nhủ con người về công ơn cha mẹ, ca dao dân ca còn thể hiện tình cảm nhớ thương quê mẹ của người con gái xa:
Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều
Câu ca mở ra một âm điệu trầm buồn sâu lắng với hai từ "chiều chiều". Thời khắc ấy gợi cái tàn lụi của một ngày và cũng gợi cảm giác sum họp gia đình. Ấy là quãng thời gian của buồn, của nhớ và bâng khuâng. Những lời hát của người con gái lấy chồng xa hướng về quê mẹ như thấm đẫm nỗi buồn xa xót ấy. Hai từ "ngõ sau" gợi một không gian khuất nẻo – nơi người con gái có thể bày tỏ nỗi lòng. Cả thời gian và không gian ấy như đã nói lên tâm trạng con người đang mong nhớ thiết tha. Hai chữ "chiều chiều" mở đầu hô ứng với hai chữ "chín chiều" kết thúc bài ca dao tạo nên hiệu ứng lặp đi lặp lại một nỗi long xót xa, thấm thía của người con gái khi hướng về quê mẹ xa xôi.
Bên cạnh tình cảm cha mẹ – con cái, ca dao còn là những lời nhắn nhủ cảm động về tình cảm ông bà và cháu con:
"Ngó lên nuộc lạt mái nhà
Bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu"
Nuộc lạt – một hình ảnh quen thuộc trên những mái nhà tranh của làng quê Việ Nam đã được đưa vào câu ca dao một cách rất tự nhiên, giản dị và gần gũi. Biện pháp so sánh bao nhiêu – bấy nhiêu đã thể hiện tình cảm nhớ thương, sự gắn bó bền chặt, ruột thịt của cháu con với ông bà. Âm điệu lời thơ tha thiết thể hiện sự kính trọng biết ơn!
Và có lẽ, những người thân, người lớn trong nhà đã khuyên bào con cháu giữ chặt tình anh em:
Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ một nhà cùng thân
Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hòa thuận hai thân vui vầy
Một lần nữa lối ví von so sánh lại được sử dụng thành công trong hai câu ca dao. Tình cảm anh em gắn bó bền chặt không thể tách rời như tay với chân. Sự hòa thuận của anh em chính là niềm vui của cha mẹ gia đình. Bài ca dao là lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc về tình cảm ruột thịt, anh em.
Với âm điệu thiết tha, sâu lắng cùng lối ví von so sánh đặc trưng, những câu thơ lục bát đã thể hiện tình cảm gia đình sâu sắc và thấm thía.
Nhắc nhở nhẹ nhàng mà không khô khan, khuyên nhủ mà không giáo huấn, ca dao chính là tiếng lòng mang cả tư tưởng, triết lý đạo đức của nhân dân. Nó đã trở thành viên ngọc quý trong kho tàng văn học Việt Nam.
@Bảo
#Cafe